In tijden van oorlog

Header alternatieve tekst

Hoe verging het Zeeland in tijden van oorlog? Luctor et emergo – van Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) tot Tweede Wereldoorlog (1940-1945).

De oudste oorlog op de Zeeuwse eilanden waar we goed over geïnformeerd zijn is die tussen de graaf van Holland en de graaf van Vlaanderen in het begin van de 14de eeuw. De slag bij Zierikzee in 1304 is het bekendste onderdeel van deze oorlog. In 1323 legden de twee graven hun ruzie bij. Walcheren en de Bevelanden vallen vanaf dat moment onder de Hollandse invloedssfeer.

De Spaanse opstand, vroeger ook wel de 80-jarige oorlog genoemd, heeft ook zijn sporen nagelaten in Zeeland. De beroemde wandtapijten in de collectie van het Zeeuws Museum laten een aantal zeeslagen in deze oorlog zien.

Oorlogen die vooral op zee gevoerd werden waren er tussen 1652 en 1673 met Engeland als vijand. Toch zien we hier ook veel van terug in de provincie, want in deze oorlogen speelde Michiel de Ruyter een belangrijke rol, net zoals de Vlissingse gebroeders Evertsen.

Tussen 1795 en 1814 werd hier strijd geleverd met de Fransen. Het Franse leger viel in 1795 Zeeuws-Vlaanderen binnen en in 1807 werd ook de stad Vlissingen onderdeel van Frankrijk. De rest van Nederland volgde in 1811, hoewel het al eerder onder Fransgezind bestuur stond. In 1809 bemoeiden de Engelsen zich ook nog eens met deze oorlog, onder andere door Vlissingen aan te vallen met een bombardement. Hierbij werd de stad zwaar beschadigd.

In de Eerste Wereldoorlog bleef Nederland neutraal. Omdat Zeeland een grensprovincie is merkte de bevolking toch wel veel van de oorlog. Ten eerste door de Belgische vluchtelingen die in grote getale naar Nederland kwamen, maar ook doordat piloten van gevechtsvliegtuigen (een nieuwigheid in deze oorlog) zich nog wel eens vergisten in de afstanden en bommen dropten boven onder andere Zierikzee en Goes.

De Tweede Wereldoorlog werd wel op Zeeuws grondgebied uitgevochten. Zeeland vocht als enige provincie door na 15 mei 1940, omdat er buitenlandse troepen gelegerd waren. Het resultaat was de beschieting van 17 mei 1940 op Middelburg, waarbij een groot deel van de binnenstad afbrandde. Een lange Duitse bezetting volgde.

Ook de bevrijding richtte de nodige schade aan. De Westerschelde (de zeeweg naar Antwerpen) werd heftig bevochten. Op 11 september bombardeerden de Britten Breskens met 190 doden als gevolg. De bedoeling was de Duitse soldaten te stoppen die vanuit België op de vlucht waren. West-Zeeuws-Vlaanderen werd sowieso zwaar verdedigd door de Duitsers. Sluis en Oostburg werden in de gevechten vrijwel verwoest.

Walcheren was inmiddels door de Geallieerden onder water gezet door bommen op de dijken te droppen op 3 oktober 1944 en enkele dagen daarna. Ook hierbij vielen veel doden. Intussen trokken geallieerde soldaten ook via de Kreekrakdam Zuid-Beveland binnen. Op 6 november pas gaven de Duitsers zich over in Middelburg.

Schouwen-Duiveland was als enig eiland van Zeeland nog bezet en bleef dat tot de algehele bevrijding van Nederland op 10 mei 1945. Ook dit eiland werd op het laatste moment nog onder water gezet, maar dit keer door de Duitsers. Hierbij werden overigens geen dijken vernield, men liet het land onderlopen door de sluizen open te zetten.

Bookmark and Share

Reageer op dit artikel

Uw email adres wordt niet getoond
captcha
.
  • Jaap Looise op 18 oktober 2012 om 22:27 uur
    De tien veroordeelden van Renesse zouden ook wel genoemd mogen worden in de laatste alinea.
  • Roosanne Goudbeek, medewerker Zeeuws Archief op 22 oktober 2012 om 10:34 uur
    Hartelijk dank voor uw reactie. We hebben geprobeerd een kort overzicht te schetsen. Daarbij is niet voor alle gebeurtenissen plaats.
  • Colin Bruens op 11 december 2012 om 07:49 uur
    Mooi overzicht. Welliswaar niet uitputtend, maar dat hoeft ook niet. Wel is een relevante vraag wanneer we historisch gezien moeten spreken van oorlog en wanneer van een schermutseling. In Zeeuws Vlaaanderen bijvoorbeeld is geen enkel stadje dat niet iedere 30 jaar te maken heeft gehad met enige vorm van oproer, beleg, brandschatting, vergelding, etc.Er was altijd wel een graaf of koningshuis dat meende recht te hebben op polders of havens in dit deel van Zeeland.
  • Peter Sijnke, archivaris Zeeuws Archief op 12 december 2012 om 08:37 uur
    Er zijn natuurlijk maar een paar “echte oorlogen”. In de eerste plaats de langdurige strijd tussen Vlaanderen en Holland in de 13de en 14de eeuw (besloten met het Verdrag van Parijs 1323). en verder de Tachtigjarige Oorlog of Opstand (1568-1648), de Franse Tijd, met de inval van de Fransen in 1794-1795, de Engelse inval in 1809-1810, de strijd met de Belgen in 1830-1831 en tenslotte de Tweede Wereldoorlog 1940-1944. Er zijn weliswaar, met name in de Middeleeuwen, wel meer schermutselingen geweest, maar die vallen niet als oorlogen te karakteriseren.
  • P. van Beusekom op 7 november 2013 om 21:59 uur
    Vandaag ben ik in het Nationaal Archief er achter gekomen van mijn voorvader Johan Derk Reybrink op "Den 17e van oogstmaand 1809 door de Engelsche krijgsgevangen" is gemaakt. Ik zou graag iets meer hierover willen weten. Is er in jullie archief meer?
  • Daniel Obbink, medewerker Zeeuws Archief op 8 november 2013 om 15:51 uur
    Naar aanleiding van uw vraag via onze website over uw voorvader Johan Derk Reybrink kan ik u het volgende meedelen. 1. Hij was militair, dus was hij ingeschreven in een stamboek. Als dat bewaard is gebleven staat daarin wat er met hem is gebeurd. Zie de onderzoeksgids "Op zoek naar een militair in de Franse Tijd 1795-1813" van het Nationaal Archief in Den Haag. 2. Hij werd gevangen genomen door het Engelse leger, dus die zouden zijn gevangenneming geregistreeerd kunnen hebben. De Engelse legerarchieven zijn in beheer bij The National Archives in Kew. In record class WO 1/190 tot WO 1/195 bevinden zich bijvoorbeeld stukken over de "Walcheren Expedition". Hoewel beide oplossingsrichtingen niet naar Zeeland verwijzen, hopen wij u toch hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
  • Bas de Weerd op 29 mei 2014 om 21:46 uur
    is er bij jullie in het archief bekend of er tijdens de tweede wo joodse mensen zijn gedeporteerd,vooral de familie Vonhout,die in vooral zeeuws vlaanderen woonden,het zijn nl mijn voorouders.bij voorbaat dank.
  • a.leijnse op 8 april 2015 om 17:16 uur
    graag foto,s van de tweede wereld oorlog in goes
  • dialle op 25 januari 2017 om 09:47 uur
    kan 68 ff in 69 veranderd worden?
  • a.leijnse op 14 maart 2017 om 13:09 uur
    ik zoek sergeant van paassen uit goes
  • hans de vries op 26 maart 2017 om 12:50 uur
    Een van mijn voorouders is Louis le Sonder die een kind kreeg met Soetje de Koster in Middelburg (1811). In welk archief zou ik meer te weten kunnen komen over hem? Ik neem aan dat hij een Franse militair was.
  • Toon Franken, medewerker Infocentrum op 30 maart 2017 om 16:08 uur
    U zou in onze studiezaal het archief van het Militaire Hospitalen te Middelburg en Veere kunnen raadplegen. Hierin komen veel registers met Franse militairen voor, bijvoorbeeld de inventarisnummers 6-18 zie. Er is geen alfabetische index op dit register beschikbaar. Ook zou u Franse militaire archieven kunnen raadplegen, meer informatie hierover wellicht bij het Centraal Bureau voor Genealogie (cbg.nl).