Hulp bij onderzoek: Toerisme

Hoe kan je zelf onderzoek doen naar de ontwikkeling van toerisme in de archieven en collecties van het Zeeuws Archief? We geven hier een aantal tips.

Welke bronnen biedt het Zeeuws Archief om onderzoek te doen naar de ontwikkeling van toerisme?

VVV’s / Gids door Walcheren

Het Zeeuws Archief beheert twee archieven die licht werpen op de promotie van vreemdelingenverkeer in Zeeland en meer specifiek op Walcheren: de organisaties die bekend werden als VVV Middelburg, Archief Vereniging voor Vreemdelingenverkeer (VVV), Middelburg over de jaren 1892-2003, en de Provinciale Zeeuwse VVV, Archief Provinciale Vereniging voor Vreemdelingenverkeer over de jaren 1935-2006.
In het archief van VVV Middelburg bevinden zich een aantal uitgaven van de eerste echte toeristische 'Gids door Walcheren’. De eerste editie, uit 1892, is online in te zien: Gids door Walcheren, 1892

Badcultuur in Domburg

- Domburgsch Badnieuws

Een bijzondere bron voor onderzoek naar de badcultuur in Domburg is het Domburgsch Badnieuws.

In 1882 verscheen voor het eerst het 'Domburgsch Badnieuws en Vreemdelingenlijst’. Het tijdschrift verscheen wekelijks tijdens de zomermaanden en bevatte onder andere een lijst van alle aangekomen 'vreemdelingen’. Het bracht nieuws over activiteiten in Domburg en tal van Zeeuwse wetenswaardigheden, bijvoorbeeld over het dorp en de buitenplaatsen. Ook de advertenties vormen een rijke bron van informatie. Het tijdschrift werd gedrukt door C.H.J. van Benthem Jutting in Middelburg. De prijs voor een abonnement op een badseizoen bedroeg in 1883 75 cent.

Veel edities, ook uit de collectie van het Zeeuws Archief, zijn gedigitaliseerd en gepubliceerd door ZB Planbureau en Bibliotheek voor Zeeland in de online krantendatabase Krantenbank Zeeland. In de krantenbank is het Domburgsch Badnieuws integraal doorzoekbaar.

- Domburgse badgasten

De namen van alle in het Domburgs Badnieuws vermelde badgasten tot en met 1921 zijn te vinden in de personendatabase Zeeuwen Gezocht, zoek op bron: Toerist. Behalve de namen van de gasten is ook hun verblijf in Domburg (dorp, pension of hotel) en hun woonplaats opgenomen in de database. Het gaat om bijna 30.000 verblijven uit de jaren 1882-1921.

- Portretfoto’s van patiënten van dr Mezger

Dr Johann Georg Mezger (1838-1909) was één van de eerste fysiotherapeuten. Hij woonde en werkte 's zomers in Domburg. Het Zeeuws Archief beheert een unieke collectie portretfoto’s die patiënten hun dokter uit dankbaarheid schonken. De foto’s zijn te raadplegen in de Beeldbank van het Zeeuws Archief, zoek op 'Mezger’.

Badpersoneel

Het toerisme genereerde banen. Een bescheiden aantal Zeeuwen werkte als badman of badvrouw. Zij zijn te vinden in de personendatabase Zeeuwen Gezocht. Tip: zoek bij 'woord in tekst’ op 'badman’ of 'badvrouw’ of 'badknecht’.
Badman Jan Sinke en badvrouw Jozina Poelman aan het strand in Domburg. Zeeuws Archief, Zelandia Illustrata II-2388-2

Badman Jan Sinke en badvrouw Jozina Poelman aan het strand in Domburg. Zeeuws Archief, Zelandia Illustrata II-2388-2.

Toeristenzielzorg

Met de groei van het toerisme, groeide onder katholieke badgasten de behoefte aan een toeristenkerk voor het bijwonen van eucharistievieringen. In Domburg werd daartoe in 1898 een rooms-katholieke gemeente gesticht en een houten kapel gebouwd, omstreeks 1930 vervangen door een stenen kapel.
De rooms-katholiek parochie parochie Middelburg zorgde in 1957 voor een strandkerk in Vrouwenpolder. De eerste jaren kon de complete kerk op de bagagedrager van een fiets: vier tentstokken en een zeil. Later werd een barak gebouwd.
Toen ook in andere Zeeuwse regio’s kerken voor katholieke vakantiegangers werden gesticht, besloot het dekenaat Zeeland de Stichting Katholieke Toeristenzielzorg in het leven te roepen. Deze heeft bestaan tot 1997, het archief is in beheer bij het Zeeuws Archief en kan op verzoek via info@zeeuwsarchief.nl worden geraadpleegd.

Het Zeeuws Archief beheert ook het archief van Sprankel, een evangelisatie- en evenementencommissie voor toeristen in Westkapelle (1978-1998). Ook dit archief kan op verzoek via info@zeeuwsarchief.nl worden geraadpleegd.

Kamperen bij de boer

Een aantal Walcherse landbouwers richtten in 1981 de Vereniging voor Kamperen bij de Boer (VeKaBo) op. Het doel was belangenbehartiging, dienstverlening en promotie. De oprichting resulteerde in een provinciale vereniging en in VeKaBo Nederland, een belangenorganisatie voor kleinschalige accomodatieverschaffers, zowel boeren als particulieren op het platteland. Het Zeeuws Archief beheert het archief van VeKaBo Walcheren/Zeeland.

Exploitatie badstrand

De Zeeuwse zakenman Gerard Alberts exploiteerde tussen 1881 en 1891 een nieuw badstrand bij Zandvoort. Het Zeeuws Archief beheert het Archief Houthandel Alberts, inclusief de Maatschap Alberts & Co ter exploitatie van baden te Zandvoort, inv.nrs 1089 t/m 1105.
In de archiefstukken proeft de onderzoeker de spanning van de onderhandelingen tussen de zakenpartners, geven de rekeningen verrassende informatie prijs over het uitgebreide badmaterieel en laat de badadministratie van dag tot dag een nauwkeurig beeld zien van het weer, de watertemperatuur en de teleurstellende bedrijfsresultaten.

Toerisme in beeld

Het strandleven in Westkapelle in de jaren ’50 en ’60 van de 20ste eeuw is vastgelegd door Neeltje Flipse-Roelse (1921-2008). Zij maakte vanaf 1938 tot in de jaren ’80 vele honderden foto’s in en om haar woonplaats. De auteursrechten berusten bij de Stichting Dijk- en Oorlogsmuseum Polderhuis te Westkapelle. Het Zeeuws Archief beheert de collectie. De beelden zijn te raadplegen in de Beeldbank van het Zeeuws Archief. Zoek op: flipse roelse strand.

Welke beelden namen toeristen aan het einde van de 19e eeuw mee naar huis? Voor de komst van de prentbriefkaarten in 1895, kon men foto’s op kartonnetjes kopen bij fotografen (of laten maken). Een vroeg voorbeeld van een toeristisch album van Middelburg en Domburg bevindt zich in de atlas Zelandia Illustrata, in beheer bij het Zeeuws Archief. De foto’s uit dit luxueuze album 'Herinnering aan Middelburg’ dateren uit de jaren 1885-1890.
Album 'Herinnering aan Middelburg'. Zeeuws Archief, Zelandia Illustrata II-2351

Voorkant van fotoalbum 'Herinnering aan Middelburg’. Zeeuws Archief, Zelandia Illustrata II-2351.

Vervoer

De Provinciale Stoombootdienst op de Westerschelde vervoerde dagjestoeristen vanuit Zeeuws-Vlaanderen en België. De Spoorwegmaatschappij Mechelen-Terneuzen regelde in de jaren ’90 van de 19e eeuw een speciale dienst voor dagjestoeristen naar Walcheren. Tegen half tarief reisden deze 'pleizierreizigers’ met trein, paardentram en boot naar Vlissingen. De bootdienst werd verzorgd door de PSD. In dit archief gegevens over de aantallen vervoerde toeristen en de regeling van de dienst.
Archief Provinciale Stoombootdiensten in Zeeland (PSD) 1842-1991. Kijk in de ingekomen stukken van het hierin opgenomen Archief van de Commissie van Toezicht en het Archief van de directeur.

Bookmark and Share