De tekst op de muur

De gegraveerde tekst op de buitenmuur links van de hoofdingang van het Zeeuws Archief is een deel van de beschrijving van de eerste Westerse ontmoeting met een Paaseilander. Deze gebeurtenis vond plaats aan boord van het schip Arend van de West-Indische Compagnie op 7 april 1722 tijdens de expeditie naar het Zuidland onder leiding van Jacob Roggeveen. De vet gezette tekst staat op de muur van het Zeeuws Archief, het vervolg laat zien hoe de gebeurtenis verder verliep.

Dinsdag 7 april 1722
Muur met ingegraveerde tekst

Dinsdagh smorgens of snagts variabel met harde vlagen, donder en weerligt. Hielden 't af en aan, leyden 't met den dagh na den wal, maar avanceerde weynig door 't variabel weer. Ten 8 uuren quam een gestadige coelte, daar we wat mede naderde. Wierden onderwylen dighte by ons een kleyn vaartuigh gewaar, daar een oud naakt mens in sat, die geweldigh schreeuwde. Ik voer met mijn sloep naar 't selve toe, bragt hem met veel tegenscrabbelinge aan boort van den Arent, zijnde een manspersoon van diep in de 50 jaren, uyt de bruynen, met een sikje na de turkse manier, heel sterk van gestalte. Hij verwonderde hem zeer over 't maaksel van ons schip en alle zijn toebehooren, sooals wy uyt zijn mynen conde verstaan. Mits we den anderen niet in 't minste conde verstaan, soo moesten wy 't uyt zijn mynen en wysinge hebben. Wy gaven hem een kleyn spiegeltjen, waarin hy sigh beschoude, waarover hy seer verschrikte, alsmede over het luyen van de klok. We gaven hem een glaasje brandewijn, 't geen hy over zijn tronie goot en wanneer hy de kragt daarvan voelde, begon hy zijn oogen wakker te vryven; gave een tweede glaasje brandewijn nevens een wormbeschytje, daar soo te seggen niets van nuttighde; daar was een soort van schaamte in, wegens zijn naaktheyt, daar hy sagh, dat wy alle gekleet waren. Hij ging deswege met zijn (h)armen en hooft op de tafel leggen; scheen daarover een oratie aan zijn godtheyt te doen, gelijk klaar genoeg uyt sijn beweginge was te sien en verhefte (de) hooft en handen menighmaal na den hemel, gebruykte veel woorden met een verheffende stem, zijnde aldus wel een half uur besigh en wanneer hy daarmede eyndigde, begon hy te springen en te singen. Vertoonde hem seer vrolijk en verblijt. Bonden hem een laptjen zeyldoek voor zijn schamelheyt, 't geen hem wonderwel behaagde. Hy was ook uyt de nature vrolijk van gelaat. Hy danste met de matroosen, toen wy voor hem op de viool lieten spelen. Hy verwonderde sigh niet weynigh over 't geluyt en het maaksel van het instrument. Zijn schuytjen was van kleene stukjes hout gemaakt en met eenigh gewas aan malkanderen gehouden, zijnde van binnen met twee (h)outjes voorsien. 't Was soo ligt dat een man het gemakkelijk kon dragen; 't was voor ons wonderlijk te sien, dat een man alleen met soo een nietigh vaartuygh sigh soo ver in zee dorst begeven, hebbende niets ander tot zijn behulp dan een schepper, want, toen hy by ons kwam, waren wy circa dry mylen van de wal. Hadden smiddags het midden van het eyland Z.W. ten Zuyen twee mylen van ons. De wind variabel met regen; zijnde daardoor genootsaakt om van de wal te wenden, moesten wy ons gezelschap afschepen, daar hy weynigh sin toe hadt. Dede hem, om van hem ontslagen te komen, in zijn vaartuygjen brengen, dogh hij bleef soo lange by onse schepen, tot dat hy merkte dat wy van land voeren, waarop hy sigh na de wal toe begaf. 't Water vrij(al) hol, soo was mijn vrese of hij wel overkomen zou. Naarmiddags stilletjens met regen. Tegen den avont een moy coeltjen. Wenden ten 8 uuren oostwaarts; snagts stijve coelte.

Fragment uit het scheepsjournaal van Cornelis Bouwman, kapitein van het schip Thienhoven, deel uitmakend van de expeditie van drie schepen van de West Indische Compagnie onder leiding van Jacob Roggeveen, 1721-1722

Bronnen

  • Een afschrift van het scheepsjournaal van Cornelis Bouwman bevindt zich in het Gemeentearchief Rotterdam, archief familie Hudig (toegang 412.01), inv.nr 533 [beschrijving van dit stuk in de online inventaris van dit archief]
  • Een afschrift van het dagregister van Jacob Roggeveen bevindt zich in het Nationaal Archief, archief Verenigde Oostindische Compagnie (VOC) (toegang 1.04.02), inv.nr 11126 [beschrijving van dit stuk kunt u vinden in de online inventaris van dit archief]. Het maakt onderdeel uit van een band met diverse stukken over de confiscatie van de schepen na aankomst in Indië.

Bronuitgaven

  • De integrale tekst van het dagverhaal van Jacob Roggeveen werd gepubliceerd in: 'Dagverhaal der ontdekkingsreis met de schepen Arend, Thienhoven en Afrikaansche Galei in den jaren 1721 en 1722 door J. Roggeveen’, in: Nieuwe Werken, eerste deel, derde stuk (Middelburg: Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen 1838) I-XL. [online via Google Books]
  • De integrale tekst van het scheepsjournaal van Cornelis Bouwman werd gepubliceerd in: F.E. Baron Mulert (ed.), 'Scheepsjournaal, gehouden op het schip Tienhoven tijdens de ontdekkingsreis van Mr. Jacob Roggeveen, 1721-1722’, in: Archief. Vroegere en latere mededeelingen voornamelijk in betrekking tot Zeeland uitgegeven door het Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen, 1911, 52-183 [met aanvullingen en verbeteringen in Archief ..., 1912, 159-160]. [Worldcat]
  • De van het dagregister van Jacob Roggeveen afwijkende fragmenten uit het journaal van Cornelis Bouwman werden tevens gepubliceerd in: F.E. Baron Mulert (ed.), De reis van Mr. Jacob Roggeveen ter ontdekking van het Zuidland (1721-1722). Werken uitgegeven door de Linschoten-Vereeniging IV ('s-Gravenhage 1911) 178-205. [Worldcat]
  • Een Engelse vertaling van het dagregister van Jacob Roggeveen, met de hiervan afwijkende fragmenten uit het journaal van Cornelis Bouwman verwerkt in noten, is gepubliceerd in: Andrew Sharp (ed.), The Journal of Jacob Roggeveen (Oxford 1970). [Worldcat]

Alle vier de publicaties zijn ter inzage in de Zeeuwse Bibliotheek te Middelburg, de eerste drie ook in het Zeeuws Archief. Buiten Zeeland zijn de publicaties te vinden bij diverse provinciale en universiteitsbibliotheken. Zie voor verwijzingen de links naar Worldcat.

Bookmark and Share

Reageer op dit artikel

Uw email adres wordt niet getoond
captcha
  • J.C. Souverein-Bouwman op 3 mei 2012 om 09:01 uur
    Betreft: kapitein Cornelis Bouwman van het schip Thienhoven die deel uitmaakte van een expeditie naar 'Zuidland'. I.v.m. mijn stamboomonderzoek zou ik graag in het bezit komen van informatie over hem.