Schotten in Veere

Zeeland en Schotland hebben een gemeenschappelijke geschiedenis. Vanaf de 13e eeuw dreven Schotse kooplieden handel met Zeeland. In 1541 werd Veere stapelmarkt voor Schotland. Veere telde toen ruim 4000 inwoners en de stad ging dankzij de Schotse handelaars een periode van welvaart tegemoet die duurde tot circa 1700.

Schotse en Zeeuwse archieven bevatten een schat aan informatie voor Zeeuwen met Schotse wortels en Schotten met Zeeuwse voorouders. De relatief onbekende bronnen leveren nieuwe gegevens op over de economische geschiedenis, de kunstgeschiedenis en de kerkhistorie.

Vrijwilligers gezocht

Dankzij samenwerking tussen het Nationaal Archief van Schotland en het Zeeuws Archief zijn stukken uit het archief van de Schotse kerk van Veere via internet toegankelijk gemaakt. Deze bron wordt op dit moment verder ontsloten. De hulp van vrijwilligers is daarbij onontbeerlijk.

Archief van de conservator van de Schotse privileges

In Nederlandse archieven, waaronder het Zeeuws Archief, berusten verschillende bronnen over de Schotse gemeenschap in Veere. Een heel belangrijk archief, dat van de conservator van de Schotse privileges te Veere, is helaas verloren gegaan in de Tweede Wereldoorlog. Slechts twee stukken uit dit archief zijn bewaard gebleven.

De twee bewaard gebleven registers bevatten diaconierekeningen uit de periode 1616-1644. Ze zijn waarschijnlijk door Thomas Hogg, Schotse predikant in Veere van 1694 tot 1698, meegenomen naar zijn nieuwe standplaats in Rotterdam. In 1971 zijn de registers geschonken aan het gemeentearchief van Veere. Sinds 2000 wordt het gemeentearchief beheerd door het Zeeuws Archief.

Meest welvarende jaren ooit

De twee registers dateren van 1616 tot 1644 en beslaan 445 beschreven pagina’s in het oud Schots. Deze jaren vallen in de meest welvarende periode die de stapel ooit heeft gekend. In de 17e eeuw telde Veere circa 3500 inwoners, circa tien procent was van Schotse afkomst.

Bron voor nieuw onderzoek

De Schotse migratie naar Veere moet in deze periode aanzienlijk zijn geweest. Criminelen in Schotland konden kiezen om in het buitenland als militair te dienen of thuis te worden opgehangen. Niet direct een keuze waar je lang over na zou moeten denken. In hoeverre deze terdoodveroordeelden een enkele reis via Veere boekten is stof voor nader onderzoek.

In religieus opzicht waren het voor de stapel in Veere roerige jaren. Vooral onder conservator Thomas Cunningham werd het Presbyteriaanse geloof verdedigd. Veere speelde ook een rol als doorvoerhaven van opruiende en anti-Episcopaalse boeken. Of bannelingen via Veere hun heil elders zochten is nooit onderzocht. Mogelijk dat met behulp van de diaconieregisters hierop een antwoord kan worden gegeven.

Digitalisering van de registers

Het belang van deze twee registers heeft ertoe geleid dat in januari 2012 de National Archives of Scotland (NAS) en het Zeeuws Archief het project Digitalisering van de diaconie registers (1616-1644) van de Schotse kerk van Veere zijn gestart. Het Zeeuws Archief heeft zorg gedragen voor het fotograferen en het NAS heeft de scans van op de site www.scottishdocuments.com geplaatst.

Het ZA en het NAS zetten zich in voor het digitaal toegankelijk maken van deze Veerse registers, deel van een gezamenlijk erfgoed. Dit project valt binnen het door het NAS geïnitieerde Church records digisation project, dat naast de Veerse registers ook archieven van andere Schotse kerken in Europa omvat.

Nadere ontsluiting van de registers

Een vervolgstap is deze registers nader te ontsluiten. De moeilijkheidsgraad van de bron is zodanig dat is besloten ook gericht te zoeken naar bewerkers. Dankzij de bestaande netwerken konden vlot een aantal Schotse en Zeeuwse vrijwilligers worden gevonden.

De Schotten transcriberen en de Zeeuwen vertalen. Vanuit het ZA en het NAS wordt het project begeleid door drie medewerkers. Het streven is om in 2014, precies vier eeuwen geleden nadat in Veere de eerste Schotse kerk op het Continent werd gesticht, het resultaat van deze eerste Schots-Zeeuwse archiefsamenwerking te presenteren.

Wie een steentje wil bijdragen aan het project, wordt uitgenodigd contact op te nemen met één van de hieronder vermelde contactpersonen.

Contactpersonen

Robert H. J. Urquhart, Online Resources Archivist
National Records of Scotland
e-mail: robin.urquhart@nas.gov.uk

Peter Blom, conservator gemeentelijke collecties Veere/ informatiebeheer
Zeeuws Archief
e-mail: p.blom@zeeuwsarchief.nl

Bookmark and Share

Meer informatie