Tentoonstelling Handel en wandel van Middelburg en de Middelburgers

Handel en Middelburg zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden. In de middeleeuwen floreerde de handel in wijn, wol en laken. Na een periode van economische neergang bloeide de handel weer op in de zeventiende eeuw, de eeuw die later de Gouden eeuw werd genoemd. In 2018 besteed het Zeeuws Archief aandacht aan de handel en wandel van Middelburg in de zeventiende eeuw en belicht zowel de hoogte- als de dieptepunten. De tentoonstelling is tot medio september 2018 te zien in de expositieruimten 2 en 3 in de middeleeuwse kelders van het Van de Perrehuis, maandag t/m vrijdag en elke eerste zaterdag van de maand van 9-17 uur. Toegang vrij.

Scheepswerf VOC WIC MCC door Arends 1778. Zeeuws Archief, Zeeuws Genootschap, Zelandia Illustrata deel II nr 460
De scheepswerf van de VOC, later ook van de WIC en de MCC te Middelburg. Tekening in kleur door J. Arends, 1778. Zeeuws Archief, Zeeuws Genootschap, Zelandia Illustrata deel II nr 460.

Werk

Op het werventerrein in Middelburg was het altijd een drukte van belang. Er werden schepen gebouwd en bevoorraad voor de compagnieën die met verre landen handel dreven. Vele duizenden mensen vonden daar werk: bakkers, tonnenmakers, scheepslui, timmerlieden, zeilenmakers, noem maar op. Vele bedrijven in en om de stad floreerden dankzij de overzeese handel. Middelburg was een vooraanstaande en rijke stad in de Gouden Eeuw.

Handelscompagnieën

In Middelburg speelden drie handelscompagnieën een belangrijke rol: de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC), de West-Indische Compagnie (WIC) en de Middelburgse Commercie Compagnie (MCC). De VOC voer op 'de Oost’, en dreef voornamelijk handel in het Aziatisch gebied. De WIC voer op 'de West’ en handelde met name in Afrika en de Amerika’s. De MCC dreef aanvankelijk handel op de Oostzee, Frankrijk en het Iberisch schiereiland en richtte zich later vooral op Afrika en West-Indië. De VOC handelde voornamelijk in specerijen, porselein en stoffen. Voor de WIC en de MCC was vooral de handel in tot slaaf gemaakte Afrikanen een grote inkomstenbron.

Voorcompagnieën

In Middelburg en Veere waren ook voorcompagnieën opgericht door onder meer Balthasar de Moucheron. Deze voorcompagnieën zijn in 1602 grotendeels opgegaan in de VOC. Mannen met welbekende namen voeren op de schepen van De Moucheron: de gebroeders De Houtman en later Joris Spilbergen, die als eerste Nederlander voet aan wal zette op Ceylon.

Weesjongens

De bemanning op de schepen van de handelscompagnieën bestond niet alleen uit Nederlanders. Ook mannen uit omliggende landen monsterden aan voor de verre reizen. De compagnieën Maakten ook gebruik van jongens uit het burger- en armenweeshuis. De jongens waren vaak nog maar net twaalf jaar oud als zij hun eerste zeereis maakten.

Unieke documenten

Van alle drie de handelscompagnieën zijn in ruimte 2 unieke archiefstukken te zien die elk getuigen van gebeurtenissen uit de geschiedenis. Van ontdekkingstochten die de voorcompagnieën van Balthasar de Moucheron ondernam om snellere doorvaarten te vinden en om handelsbetrekkingen met andere landen aan te knopen, lijsten van kleding en voorwerpen die weesjongens meekregen als zij gingen varen, tot overzichten van mensen die langs de kust van Afrika werden gekocht en verscheept werden naar de koloniën in de West om daar als slaven op de plantages te werken.

Ooggetuigen van de slavenhandel

Een apart onderdeel van de handelsgeschiedenis vormt de trans-Atlantische slavenhandel waarop de West-Indische Compagnie en de Middelburgse Commercie Compagnie zich toelegden.

In de tentoonstelling komen twee ooggetuigen van de slavenhandel aan het woord: Olaudah Equiano en Joachim Nettelbeck. Olaudah Equiano werd uit zijn land geroofd en naar Amerika verscheept om als slaaf te werken op de plantages. Joachim Nettelbeck was een Duitse zeeman die op verschillende slavenschepen heeft meegevaren. Beide hebben hun ervaringen opgeschreven.

In de tentoonstellingsruimte staan twee stoeltjes met koptelefoons. In het ene stoeltje kan de bezoeker luisteren naar het verhaal van Equiano, in het andere naar het verhaal van Nettelbeck. De verhalen kunnen ook via de website gelezen worden.

Stadhuiscollectie

Het Zeeuws Archief beheert ook de stadhuiscollectie van de gemeente Middelburg en de museale verzamelingen van de gemeente Veere. Ook uit deze collecties zijn voorwerpen geëxposeerd die een mooie aanvulling vormen op de archiefstukken. Te zien zijn onder meer een kruik uit het gezonken in Middelburg gebouwde VOC-schip de Geldermalsen en boeien voor de tot slaaf gemaakte Afrikanen die de barre overtocht van Afrika naar Amerika moesten maken.

Dagboek Hendrik Brouwer. Zeeuws Archief, Archief familie Brouwer, nr. 1
Bladzijde uit het dagboek van de Middelburgse wijnkoper Hendrik Brouwer (1769-1837). Zeeuws Archief, archief Familie Brouwer, toegang 1753 nr 1.

Topstukken

In ruimte 3 zijn enkele topstukken te zien: de stichtingsakte van de kapel van Hoogelande uit 1189, het oudste stuk in de archieven van het Zeeuws Archief en een perkamenten akte uit de 15de eeuw waarbij de Staten van Zeeland en de steden Middelburg, Veere en Vlissingen besluiten samen de financiering van de oorlog tegen Spanje te regelen. Tot slot kunnen bezoekers genieten van het magnifieke dagboek van de Middelburgse wijnkoper Hendrik Brouwer (Middelburg 1769-1837), die schitterende tekeningen maakt bij zijn belevenissen en genealogieën.

Vooruitblik

In juni wordt in de eerste ruimte in de expositiekelders van het Zeeuws Archief een aanvullende expositie ingericht.
Vanaf oktober 2018 zal een bijzondere expositie over de beroemde kaartenmaker Cornelis Goliath, globetrotter tegen wil en dank, te zien zijn.

Dutch Golden Age

De tentoonstelling is ingericht in het kader van het landelijke project 'The Dutch Golden Age’, waaraan de gemeente Middelburg van 2018 tot en met 2020 deelneemt.

Bookmark and Share