Expositie Remonstranten in Zeeland

In 2018 is het 400 jaar geleden dat de Nationale Synode van Dordrecht begon. Deze grote kerkvergadering was de directe aanleiding voor de oprichting van de Remonstrantse Broederschap. Dit kerkgenootschap vond zijn oorsprong in de politieke en culturele woelingen in de jonge Republiek der Verenigde Nederlanden in het begin van de Gouden Eeuw. Tevens viert de Remonstrantse Gemeente Midden-Zeeland (RGMZ) dit jaar haar 65-jarig bestaan. Reden om de Zeeuwse en remonstrantse geschiedenis te belichten in een kleine expositie. Te zien in het Zeeuws Archief van 9 februari tot en met 2 juni 2018, maandag tot en met vrijdag en elke eerste zaterdag van de maand van 9.00-17.00 uur. Toegang vrij.

Koorkerk Middelburg. Foto RGMZ
De Koorkerk te Middelburg, waar de Remonstrantse Gemeenschap Midden Zeeland zijn diensten houdt. Foto: RGMZ.

Remonstrantse Broederschap

In april 1953 richten 'Zeeuwse remonstranten in de verstrooiing’ een Remonstrantse Kring Midden-Zeeland op. In Vlissingen kopen ze de kapitale woning 'Ophir’, waar ze samenkomen met andere vrijzinnigen. In 1974 verhuist de kring naar Middelburg. Sindsdien werkt de Remonstrantse Kring Midden-Zeeland samen met de Vereniging Vrijzinnige Protestanten Middelburg en anderen in de Koorkerkgemeenschap.

Het ontstaan van de Remonstrantse Broederschap heeft te maken met een ruzie tussen twee theologen; Jacobus Arminius (Oudewater ca 1559 – Leiden 1609) en Franciscus Gomarus (Brugge 1563 – Groningen 1641). Het conflict over de predestinatie (voorbeschikking) tussen beide heren leidt tot een politieke machtsstrijd, die een van de hoofdrolspelers uiteindelijk het leven kost.

Arminius en Gomarus

Arminius pleitte voor een vrije omgang met de bijbel en verdraagzaamheid onder de christenen. Hij stelde vragen over de afwezigheid van vrije wil en de verantwoordelijkheid van de mens en de predestinatie, zoals deze na de reformatie door Luther en Calvijn werden verkondigd. Gomarus, die ook korte tijd als docent verbonden was aan de Latijnse School in Middelburg, vond als precieze Calvinist dat deze vragen niet konden worden gesteld. Hij geloofde in de Goddelijke voorbeschikking en niet in de vrij wil van de mens.

Bustes Arminius en Gomarus. Foto RGMZ
Gomarus en Arminius redetwisten met elkaar over godsdienstige zaken. Foto: RGMZ.

Tijdens de Nationale Synode in Dordrecht (1618/1619) culmineert de religieuze en politieke strijd tussen Johan van Oldenbarnevelt (Amersfoort 1547 – Den Haag 1619), die het eens is met Arminius (die toen al was overleden), leider van de remonstranten, de 'rekkelijken’, en prins Maurits (Dillenburg 1567 – Den Haag 1625), aanhanger van Gomarus, leider van de contra-remonstranten, de 'preciezen’.

Het wordt een twist tussen de rekkelijken en de preciezen over godsdienst en staatsinrichting. Het resultaat is bekend: de rekkelijke remonstranten trekken aan het kortste eind en Van Oldenbarnevelt wordt in 1619 onthoofd. Remonstrantse predikanten en ook de sympathisanten, waaronder Hugo de Groot, worden opgesloten in Slot Loevestein.

Onder leiding van Johannes Wtenbogaert of Uytenbogaert, (Utrecht 1557 – Den Haag 1644) richten 200 gevluchte predikanten in ballingschap in Antwerpen in 1619 de Remonstrantse Broederschap op.

Naamgeving

De Remonstranten en de Remonstrantse Broederschap ontlenen hun naam aan een verzoekschrift of 'remonstrantie’. Dat werd in het kader van het toen spelende godsdienstig dispuut over de predestinatieleer, door de aanhangers van Arminius op 14 januari 1610 gericht aan de Staten van Holland. Het verzoekschrift werd opgesteld door Uytenbogaert en, met enkele kleine wijzigingen, ondertekend door de opsteller en 43 andere aanhangers van de opvattingen van Arminius, die een jaar daarvoor al was gestorven. Naast een pleidooi voor tolerantie bevatte de Remonstrantie ook een uiteenzetting van de leer van Arminius.

De Remonstrantie 1610-1910. Foto RGMZ
De Remonstrantie. Gedenkboek door dr. H.IJ.Groenewegen, toenmalig hoogleraar aan het Remonstrants Seminarium, 1910. Foto: RGMZ.

Vrijheid en verdraagzaamheid

Remonstranten leggen nog altijd de nadruk op vrijheid en verdraagzaamheid. Mensen als Geert Grote, Coornhert en Erasmus zijn inspiratiebronnen.
Heden ten dage is het een kleine, ondogmatisch geloofsgemeenschap waarin het christelijk geloof verbonden wordt met het humanisme en maatschappij en cultuur.

Bookmark and Share